ความเสี่ยงในการย้ายตัวอ่อน Mosaic และวิธีเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์

ตัวอ่อน Mosaic คือตัวอ่อนที่เซลล์ของโครโมโซมบางตัวมีความปกติและภายในตัวอ่อนตัวเดียวกันซึ่งเกิดขึ้นในช่วงแบ่งเซลล์หลังการปฏิสนธิ ไม่ได้เกิดจากไข่หรืออสุจิโดยตรง ภาวะนี้ทำให้ตัวอ่อนมีทั้งเซลล์ดีและไม่ดีอยู่ร่วมกัน จึงทำให้แพทย์ต้องพิจารณาอย่างระมัดระวังในการตัดสินใจย้ายตัวอ่อน Mosaic เพราะหากเลือกอย่างเหมาะสม ตัวอ่อนประเภทนี้ก็จะสามารถพัฒนาไปสู่การตั้งครรภ์ได้ตามปกติ

สำหรับคนที่กำลังเตรียมความพร้อมเข้าสู่กระบวนการฝังตัวอ่อน ควรทำความเข้าใจในเรื่องนี้เอาไว้ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับสิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสม

ปรึกษาเรื่องการคัดเลือกตัวอ่อนและการย้ายตัวอ่อน เพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ ที่ VFC Center

กรณีที่การย้ายตัวอ่อน Mosaic มีความจำเป็นในกระบวนการรักษาภาวะมีบุตรยาก

แม้ว่าเซลล์ตัวอ่อนจะมีทั้งโครโมโซมปกติและไม่ปกติ แต่การย้ายตัวอ่อน Mosaic ก็ยังสามารถทำได้ ภายใต้การประเมินอย่างละเอียดโดยแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์และนักวิทยาศาสตร์

อย่างที่บอกไปว่า ตัวอ่อนชนิดนี้ประกอบด้วยเซลล์ 2 กลุ่ม คือ เซลล์ที่โครโมโซมปกติ และ เซลล์ที่มีความผิดปกติ หากดำเนินการตรวจคัดกรองทางพันธุกรรมก่อนการฝังตัวอ่อน (Preimplantation Genetic Testing – Aneuploidy หรือ PGT-A) และนักวิทยาศาสตร์ประเมินแล้วว่า ตัวอ่อนมีเซลล์ที่ผิดปกติน้อยกว่า 50% ของเซลล์ทั้งหมด (Low-level Mosaicism) และชนิดของโครโมโซมที่ผิดปกติไม่ได้อยู่ในกลุ่มเสี่ยงรุนแรง แพทย์อาจแนะนำให้ย้ายตัวอ่อน Mosaic ได้ โดยเฉพาะในกรณีต่อไปนี้

• ไม่มีตัวอ่อนที่โครโมโซมปกติ 100% (Euploid) เหลือให้เลือกอยู่ การพิจารณาย้ายตัวอ่อน Mosaic จึงเป็นทางเลือกที่สำคัญ
• คู่สมรสที่มีอายุมากขึ้น หรือมีจำนวนตัวอ่อนที่เก็บได้น้อยมาก การเลือกใช้ตัวอ่อน Mosaic ที่มีความเสี่ยงต่ำ อาจช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์
• คู่สมรสยอมรับความเสี่ยงอย่างเข้าใจ (Informed Consent) โดยคู่สมรสต้องได้รับการอธิบายถึงความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นโอกาสแท้ง หรือมีการตั้งครรภ์จนคลอดแต่มีเกิดความผิดปกติในทารก ก่อนตัดสินใจย้ายตัวอ่อน

วิธีเพิ่มโอกาสสำเร็จจากการย้ายตัวอ่อน Mosaic

แม้ว่าตัวอ่อน Mosaic จะมีความเสี่ยงมากกว่าตัวอ่อนที่โครโมโซมปกติ แต่ด้วยเทคโนโลยีและการดูแลที่เหมาะสม ก็สามารถเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จได้ โดยมีวิธีการดังต่อไปนี้

ประเมินตัวอ่อนด้วยวิธี PGT-A

การตรวจ PGT-A ช่วยระบุระดับ Mosaic และชนิดของโครโมโซมที่ผิดปกติ รวมถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อการพัฒนาของตัวอ่อน ซึ่งต้องตีความผลโดยแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์และนักวิทยาศาสตร์พันธุศาสตร์ เพื่อคัดเลือกตัวอ่อนที่มีความเสี่ยงต่ำที่สุดสำหรับการย้าย

คัดลำดับความเหมาะสมของตัวอ่อน

ตัวอ่อน Mosaic ไม่ได้มีความเสี่ยงเท่ากันทุกตัว แพทย์จึงต้องจัดลำดับตามเปอร์เซ็นต์ความผิดปกติ คุณภาพตัวอ่อน และชนิดของโครโมโซมที่ได้รับผลกระทบ เพื่อเลือกตัวอ่อนที่มีศักยภาพสูงสุดในการตั้งครรภ์

เตรียมเยื่อบุโพรงมดลูกให้พร้อม

โอกาสฝังตัวของตัวอ่อน Mosaic จะสูงขึ้นเมื่อเยื่อบุโพรงมดลูกมีสภาพเหมาะสม เช่น ความหนาประมาณ 8-12 มิลลิเมตร และมีลักษณะ Trilaminar (โครงสร้างซึ่งประกอบด้วยสามชั้นที่แตกต่างกัน) โดยแพทย์อาจปรับฮอร์โมนหรือให้การรักษาเฉพาะเพื่อให้สภาพแวดล้อมของมดลูกมีความเหมาะสมที่สุด

ดูแลสุขภาพร่างกายเพื่อลดผลกระทบต่อเซลล์

พฤติกรรมที่ช่วยลดความเครียดของเซลล์ เช่น พักผ่อนเพียงพอ ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม รับประทานอาหารต้านการอักเสบ งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ จะช่วยให้ร่างกายพร้อมรองรับการฝังตัวและเพิ่มโอกาสที่ตัวอ่อนจะเจริญเติบโตได้ดี

เลือกศูนย์ดูแลผู้มีบุตรยากที่มีห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐาน

ศูนย์ที่มีห้องปฏิบัติการคุณภาพสูง เครื่องมือเพาะเลี้ยงตัวอ่อนที่ทันสมัย และทีมผู้เชี่ยวชาญในการประเมิน Mosaicism จะช่วยเพิ่มความแม่นยำในการเลือกตัวอ่อน และส่งผลโดยตรงต่ออัตราความสำเร็จของการตั้งครรภ์

ปรึกษาเรื่องการคัดเลือกตัวอ่อนและการย้ายตัวอ่อน เพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ ที่ VFC Center

ข้อควรรู้เกี่ยวกับการย้ายตัวอ่อน Mosaic

สำหรับสิ่งที่คู่สมรสควรรู้ เพื่อช่วยให้การตัดสินใจย้ายตัวอ่อน Mosaic เป็นไปอย่างมั่นใจมากยิ่งขึ้น มีดังนี้

อาจมีความเสี่ยงแท้งเพิ่มขึ้น

ตัวอ่อน Mosaic มีแนวโน้มที่อัตราการฝังตัวจะต่ำกว่าตัวอ่อน Euploid อีกทั้งยังมีความเสี่ยงต่อการแท้งในระยะแรกของการตั้งครรภ์มากกว่า เนื่องจากเซลล์ที่มีความผิดปกติของโครโมโซมอาจขัดขวางกระบวนการพัฒนาตัวอ่อนและการฝังตัวอย่างสมบูรณ์ แพทย์จึงต้องติดตามการตั้งครรภ์อย่างใกล้ชิดเป็นพิเศษ

โอกาสเกิดความผิดปกติทางพันธุกรรมในทารก

ถึงแม้ทารกจำนวนมากที่เกิดจากตัวอ่อน Mosaic จะมีพัฒนาการปกติ แต่ก็ยังมีโอกาสเกิดความผิดปกติของโครโมโซมในบางกลุ่ม แพทย์จึงมักแนะนำให้ตรวจคัดกรองความผิดปกติของโครโมโซมในระหว่างตั้งครรภ์เพิ่มเติม เช่น

• NIPT (Non-Invasive Prenatal Test) การตรวจเลือดแม่เพื่อคัดกรองความผิดปกติของโครโมโซม โดยไม่กระทบต่อทารก แต่ยังไม่ใช่ทางเลือกหลักที่เป็นมาตรฐาน
• การเจาะน้ำคร่ำ (Amniocentesis) เป็นการตรวจยืนยันเพื่อดูโครโมโซมของทารกโดยตรง ให้ผลแม่นยำที่สุด ซึ่งเป็นทางเลือกที่แนะนำตามการดูแลที่เป็นมาตรฐานในปัจจุบัน

การตรวจเหล่านี้จะช่วยให้มั่นใจว่า ทารกจะเจริญเติบโตอย่างปกติ และลดผลกระทบขณะอยู่ในช่วงตั้งครรภ์ไปจนถึงการคลอด

ไม่ควรตัดสินใจจากข้อมูลตัวเลขเพียงอย่างเดียว

ผลการตรวจ PGT-A จะให้ข้อมูลเกี่ยวกับระดับเปอร์เซ็นต์ Mosaic และชนิดของโครโมโซมที่ผิดปกติ รวมถึงตำแหน่งที่ผิดปกติ แต่การตีความผลเหล่านี้เป็นเรื่องที่ซับซ้อน ตัวอ่อนที่มีเปอร์เซ็นต์ Mosaic เท่ากัน อาจมีความเสี่ยงไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับว่าโครโมโซมใดที่ผิดปกติ ตัวอย่างเช่น ถ้าตัวอ่อน Mosaic มีความผิดปกติในโครโมโซม 13, 18, หรือ 21 แพทย์จะพิจารณาอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษ และจัดลำดับความสำคัญในการย้ายไว้ต่ำกว่าตัวอ่อน Mosaic ที่มีความผิดปกติในโครโมโซมคู่ที่เหลือ โดยส่วนมากแล้วจะไม่แนะนำให้ใส่ตัวอ่อน

ดังนั้น การตัดสินใจย้ายตัวอ่อน Mosaic จึงไม่อาจพิจารณาจากผลรายงานห้องแล็บด้วยตัวเอง แต่ต้องใช้ประสบการณ์ของแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และทีมนักวิทยาศาสตร์พันธุศาสตร์ ร่วมกันพิจารณาอย่างถี่ถ้วน

ต้องได้รับคำอธิบายและยินยอมโดยความเข้าใจ (Informed consent)

ก่อนย้ายตัวอ่อน Mosaic แพทย์จะต้องให้ข้อมูลครบถ้วน เพื่อให้คู่สมรสเข้าใจความเสี่ยง และผลที่อาจเกิดขึ้นจริง เช่น

• โอกาสสำเร็จและโอกาสแท้ง
• ความเสี่ยงด้านความผิดปกติโครโมโซมของทารก
• แนวทางการติดตามผลระหว่างตั้งครรภ์

ทั้งนี้ แพทย์ต้องแนะนำทางเลือกอื่น ๆ เช่น

• ทำรอบใหม่เพื่อเพิ่มโอกาสได้ Euploid
• พิจารณาทำ ICSI รอบถัดไป
• คัดเลือกตัวอ่อนลำดับถัดไป

ขั้นตอนนี้ เพื่อให้คู่สมรสได้พิจารณาความเสี่ยงและทางเลือกต่าง ๆ ก่อนตัดสินใจอย่างมั่นใจ และเหมาะสมกับความคาดหวังของครอบครัว

ปรึกษาเรื่องการคัดเลือกตัวอ่อนและการย้ายตัวอ่อน เพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ ที่ VFC Center

การย้ายตัวอ่อน Mosaic เป็นการตัดสินใจที่ต้องอาศัยข้อมูลครบถ้วน ความเข้าใจในความเสี่ยง การตรวจวินิจฉัยตัวอ่อนโดยนักวิทยาศาสตร์เฉพาะทาง และการวางแผนร่วมกับแพทย์อย่างใกล้ชิด เพื่อให้คู่สมรสสามารถก้าวสู่การตั้งครรภ์ได้อย่างมั่นใจ สำหรับผู้ที่สนใจสามารถวางแผนการทำ IVF และ ICSI และรับบริการคัดเลือกตัวอ่อนโดยนักวิทยาศาสตร์เฉพาะทางได้ที่ VFC Center ศูนย์รักษาผู้มีบุตรยาก

บทความโดย แพทย์วนากานต์ สิงหเสนา

ติดต่อสอบถามหรือนัดหมายแพทย์ ได้ที่

VFC ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการมีบุตร

Hotline: 082-903-2035

LINE Official: @vfccenter

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)