เนื้องอกต่อมใต้สมอง สาเหตุมีบุตรยากที่คู่สมรสควรรู้

การตั้งครรภ์และมีบุตรไม่ได้ขึ้นอยู่กับสุขภาพของระบบและอวัยวะสืบพันธุ์เพียงอย่างเดียว เพราะร่างกายของมนุษย์มีระบบต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กัน อีกทั้งฮอร์โมนหลายชนิดที่ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของร่างกายก็ถูกสร้างจาก ‘ต่อมใต้สมอง’ ดังนั้น ‘เนื้องอกต่อมใต้สมอง’ จึงส่งผลต่อการตั้งครรภ์และการมีบุตรอย่างมีนัยสำคัญ

เนื้องอกต่อมใต้สมอง ภัยเงียบ เป็นอันตรายต่อสุขภาพ

ต่อมใต้สมอง คือ ต่อมไร้ท่อขนาดเล็กที่อยู่บริเวณฐานสมอง ถูกขนานนามว่าเป็นต่อมควบคุมหลัก (Master Gland) เพราะมีหน้าที่ผลิตและหลั่งฮอร์โมนที่ควบคุมการทำงานของต่อมไร้ท่ออื่น ๆ ทั่วร่างกาย เช่น ต่อมไทรอยด์ ต่อมหมวกไต และอวัยวะที่สำคัญของระบบสืบพันธุ์อย่างรังไข่และอัณฑะ

ส่วนเนื้องอกต่อมใต้สมอง (Pituitary Tumor) เป็นการเจริญเติบโตที่ผิดปกติของเซลล์ในต่อมใต้สมองจนเกิดเป็นก้อน โดยส่วนใหญ่มักเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรง (Benign Adenoma) และไม่แพร่กระจายไปยังส่วนอื่น ๆ ของร่างกาย แต่สามารถสร้างผลกระทบต่อร่างกายได้ 2 ประการหลัก ได้แก่ ผลิตฮอร์โมนมากเกินไป และกดเบียดเนื้อสมองหรือเส้นประสาทรอบข้าง

อาการของเนื้องอกต่อมใต้สมอง

ในระยะแรก ภาวะนี้มักไม่แสดงอาการเฉพาะ ทำให้ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่รู้ตัวว่ามีความผิดปกติเกิดขึ้น จนก้อนเริ่มมีขนาดใหญ่ขึ้น หรือส่งผลต่อการทำงานของฮอร์โมนในร่างกาย โดยมีสัญญาณเตือนที่สังเกตได้ เช่น

• ร่างกายเปลี่ยนแปลงโดยไม่ทราบสาเหตุ น้ำหนักเพิ่มหรือลดลงโดยไม่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการกิน หน้าบวม หรือผิวคล้ำผิดปกติ
• ผู้หญิงมีประจำเดือนมาน้อยลงหรือขาดหายไปโดยไม่ทราบสาเหตุ บางรายอาจมีน้ำนมไหลทั้งที่ไม่ได้ตั้งครรภ์
• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หรือไม่มีแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีอาการซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย สมาธิสั้น หรือจำอะไรได้ยากขึ้น

สาเหตุการเกิดเนื้องอกต่อมใต้สมอง

ยังไม่พบสาเหตุที่แน่ชัด แต่มีปัจจัยบางอย่างที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่

• ปัจจัยด้านพันธุกรรม เช่น กลุ่มโรค Multiple Endocrine Neoplasia type 1 (MEN1) ซึ่งทำให้เกิดเนื้องอกในต่อมไร้ท่อหลายตำแหน่งรวมถึงต่อมใต้สมอง
• การกลายพันธุ์ของยีนเฉพาะจุด ที่ควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ในต่อมใต้สมอง
• ฮอร์โมนหรือสิ่งกระตุ้นภายในร่างกาย ที่ส่งเสริมให้เซลล์ต่อมใต้สมองแบ่งตัวเร็วผิดปกติ
• ภาวะความเครียดเรื้อรัง และความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลางอาจมีส่วนกระตุ้นสมดุลของฮอร์โมนให้เปลี่ยนไป

เป็นเนื้องอกต่อมใต้สมองจะมีลูกได้ไหม ? ปรึกษาสูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ที่ VFC Center

ผลกระทบของเนื้องอกต่อมใต้สมอง ทำร้ายหลายระบบในร่างกาย

สำหรับผู้ที่สงสัยว่าเนื้องอกต่อมใต้สมองอันตรายไหม คำตอบคือเนื้องอกชนิดนี้สามารถส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ ในร่างกายอย่างหลากหลาย จากการหลั่งฮอร์โมนที่ผิดปกติและการกดทับเนื้อสมองหรืออวัยวะใกล้เคียง โดยผลกระทบที่พบได้ทั่วไป ได้แก่

• ผลิตฮอร์โมนมากเกินไป เช่น โปรแลกติน (ทำให้มีบุตรยาก น้ำนมไหล) โกรทฮอร์โมน (ทำให้มือ เท้า ใบหน้าใหญ่ขึ้น) หรือ คอร์ติซอล (ทำให้อ้วนลงพุง หน้ากลม)
• อาการปวดศีรษะรุนแรงและเรื้อรัง โดยเฉพาะบริเวณกลางกะโหลกหรือหลังดวงตา
• สายตาและการมองเห็น ทำให้มองเห็นภาพซ้อน มองไม่เห็นด้านข้าง หรือสูญเสียการมองเห็นบางส่วน
• อาการทางประสาท เช่น ชัก หน้ามืด สูญเสียการทรงตัวชั่วคราว
• ภาวะขาดฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง ส่งผลให้เกิดอาการอ่อนเพลียมาก ทนความหนาวไม่ได้ และน้ำหนักเปลี่ยนแปลงผิดปกติ
• ภาวะฉุกเฉินทางสมอง หรือ Pituitary Apoplexy ซึ่งเป็นภาวะเลือดออกเฉียบพลันในเนื้องอก ทำให้ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน ตามัว คลื่นไส้ อาเจียน และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
• ภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะกระดูกพรุน และความเสี่ยงเกิดภาวะแท้งซ้ำ

เป็นเนื้องอกต่อมใต้สมอง สามารถมีลูกได้ไหม ?

ต่อมใต้สมองเป็นศูนย์กลางสำคัญในการควบคุมฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการเจริญพันธุ์ เช่น FSH, LH และโปรแลกติน เมื่อเกิดเนื้องอกบริเวณนี้ ร่างกายอาจผลิตฮอร์โมนมากหรือน้อยเกินไป ส่งผลให้รอบเดือนผิดปกติ ไข่ไม่ตก หรืออสุจิสร้างได้น้อยลง จึงทำให้ทั้งเพศหญิงและเพศชายมีลูกยากขึ้น

หากคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นเนื้องอกต่อมใต้สมอง ยังสามารถมีลูกได้ แต่อาจมีภาวะมีบุตรยาก จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีช่วยเจริญพันธุ์ และต้องได้รับการดูแลและวางแผนอย่างเหมาะสมจากแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ เนื่องจากเนื้องอกต่อมใต้สมองบางชนิด โดยเฉพาะชนิดที่สร้างฮอร์โมนโปรแลกตินมากเกินไป (Prolactinoma) มักทำให้ไข่ไม่ตกหรือสมรรถภาพทางเพศลดลง ซึ่งสามารถรักษาได้ด้วยยาปรับระดับฮอร์โมนให้กลับมาปกติ เมื่อฮอร์โมนสมดุลแล้ว ผู้ป่วยบางรายจึงสามารถตั้งครรภ์ได้เองตามธรรมชาติ

ในกรณีที่การทำงานของระบบสืบพันธุ์ยังไม่กลับมาเป็นปกติ แพทย์อาจแนะนำให้ใช้เทคโนโลยีช่วยเจริญพันธุ์ เช่น การทำ IUI (Intrauterine Insemination) เพื่อช่วยให้ตัวอสุจิเดินทางเข้าสู่โพรงมดลูกโดยตรง หรือการทำ ICSI สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติของฮอร์โมนหรือคุณภาพไข่และอสุจิไม่สมบูรณ์

ส่วนโอกาสในการตั้งครรภ์ จะขึ้นอยู่กับชนิด ขนาดของเนื้องอก และระดับฮอร์โมนในร่างกาย หากควบคุมโรคได้ดี ภาวะเจริญพันธุ์มักกลับคืนมา และสามารถมีลูกได้อย่างปลอดภัยภายใต้การดูแลของสูตินรีแพทย์และแพทย์ต่อมไร้ท่อร่วมกัน

นัดหมายตรวจร่างกายเพื่อวางแผนตั้งครรภ์กับสูตินรีแพทย์

แนวทางการรักษาเนื้องอกต่อมใต้สมอง

การรักษาเนื้องอกต่อมใต้สมองมักขึ้นอยู่กับชนิดและขนาดของเนื้องอก แบ่งออกเป็น 3 วิธีหลัก ดังนี้

1. การใช้ยา

วิธีการรักษาหลักสำหรับภาวะเนื้องอกที่ทำให้ผลิตฮอร์โมนมากจนเกินไป เช่น ภาวะโปรแลกตินสูง (Prolactinoma) มักจะใช้ยาในกลุ่ม Dopamine Agonist เช่น Cabergoline หรือ Bromocriptine เพื่อยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนและช่วยให้ก้อนเนื้องอกมีขนาดเล็กลง

2. การผ่าตัด

ใช้ในกรณีที่ก้อนเนื้อมีขนาดใหญ่ และกดเบียดเส้นประสาทตา หรือไม่ตอบสนองต่อยา ส่วนใหญ่จะใช้วิธีผ่าตัดผ่านทางโพรงจมูก (Transsphenoidal Surgery) ซึ่งเป็นเทคนิคที่ปลอดภัยและฟื้นตัวเร็ว

3. การใช้รังสีรักษา

เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ผ่าตัดไม่ได้ทั้งหมด หรือเนื้องอกกลับมาโตอีก โดยใช้รังสีเฉพาะจุดเพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์เนื้องอก ช่วยควบคุมโรคในระยะยาว

มีภาวะเนื้องอกต่อมใต้สมอง หรือเคยเป็นเนื้องอกต่อมใต้สมอง ส่งผลให้ฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์มีความผิดปกติ สามารถเข้ารับการตรวจร่างกายเพื่อหาภาวะมีบุตรยากและวางแผนตั้งครรภ์ได้ที่ VFC Center ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการมีบุตร (V-Fertility Center) โรงพยาบาลรักษามีบุตรยากที่ได้รับความไว้วางใจจากคู่สมรสจำนวนมาก ช่วยให้ผู้ที่มีภาวะเนื้องอกต่อมใต้สมองสามารถมีบุตรได้ด้วยเทคโนโลยีช่วยเจริญพันธุ์ เช่น การฝากไข่ การเก็บเชื้ออสุจิ และการทำ ICSI ให้คำปรึกษาและดูแลทุกขั้นตอนการรักษาโดยแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์

 

บทความโดย แพทย์วรวัฒน์ ศิริปุณย์

ติดต่อสอบถามหรือนัดหมายแพทย์ ได้ที่

VFC ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการมีบุตร

Hotline: 082-903-2035

LINE Official: @vfccenter

 

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)